Կեղծ տեղեկությունը տարածվում է ավելի արագ, քան ճշգրիտը, որովհետև այն ավելի զգացմունքային է։ Մենք բոլորս գոնե մեկ անգամ փոխանցել ենք մի բան, որը հետո պարզվել է սխալ։ Լավ նորությունն այն է, որ երեք կարճ ստուգում կանխում են սխալների մեծ մասը։
Երեք հարց՝ 60 վայրկյանում
- Ո՞վ է հրապարակել։ Բացեք աղբյուրի էջը։ Կա՞ անուն, կոնտակտ, խմբագրական քաղաքականություն։ Անանուն էջերը, որոնք միայն «կիսվում» են, հազվադեպ են պատասխանատու։
- Ե՞րբ է հրապարակվել։ Հին լուսանկարը նոր ենթագրով ամենատարածված մանիպուլյացիաներից է։ Ստուգեք ամսաթիվը և համատեքստը։
- Կարո՞ղ եմ գտնել այլ տեղ։ Եթե «շատ կարևոր» լուրը չկա ոչ մի հեղինակավոր լրատվամիջոցում, հավանական է, որ այն ճշգրիտ չէ կամ դեռ չի ստուգվել։
Հինգ գործիք, որոնք միշտ ձեռքի տակ են
- Հակադարձ պատկերի որոնում՝ Google Lens կամ TinEye․ ցույց է տալիս, թե որտեղ և երբ է լուսանկարն առաջին անգամ հայտնվել։
- Աղբյուրի «Մեր մասին» էջը՝ ով է ֆինանսավորում, ով է խմբագիրը։
- Մեջբերման որոնում՝ տեղադրեք «մեջբերումը չակերտներում» որոնողական համակարգում։
- Ամսաթվի ստուգում՝ URL-ում, հոդվածի տակ կամ պատկերի մետատվյալներում։
- Փաստերի ստուգման կազմակերպություններ՝ Հայաստանում և միջազգային, որոնք արդեն վերլուծել են տարածված պնդումները։
Ազդանշաններ, որ պետք է դանդաղել
- Վերնագիրը ՄԵԾԱՏԱՌՈՎ է կամ բազմաթիվ բացականչական նշաններով։
- «Տարածեք, մինչև չեն ջնջել»։
- Պնդումը զայրացնում կամ վախեցնում է ձեզ՝ հենց դա է նպատակը։
- Չկա հեղինակ, ամսաթիվ կամ աղբյուրի հղում։
- Լուսանկարը չափազանց «կատարյալ» է կամ տարօրինակ մանրամասներ ունի (այսօր՝ հաճախ գեներացված)։
Ի՞նչ անել, եթե արդեն տարածել եք
Ջնջեք հրապարակումը և կարճ գրեք, որ այն սխալ էր։ Դա ոչ թե թուլություն է, այլ հենց այն վարքագիծը, որը մեդիագրագիտությունը ենթադրում է։ Շրջապատը սովորում է օրինակով։
Վարժություն մեկ շաբաթվա համար
Յուրաքանչյուր օր ընտրեք մեկ հրապարակում, որը ցանկանում եք կիսվել, և կիրառեք երեք հարցը նախքան կոճակը սեղմելը։ Պահեք փոքր նոթատետր՝ քանի՞սն անցան ստուգումը։ Շաբաթվա վերջում դուք արդեն այլ կերպ կկարդաք ձեր հոսքը։
Մեդիագրագիտությունը ցինիզմ չէ. այն ոչ թե «ոչ մեկին չհավատալն» է, այլ իմանալը, թե ինչի հիման վրա ես հավատում։
Հաջորդ քայլը
Թվային և մեդիագրագիտությունը Աուրայի կանոնադրական ուղղություններից է։ Հետևեք մեր նյութերին և միացեք առաջին աշխատաժողովներին։
